2. عدل و انصاف عدل و انصاف از دیر باز در اخلاق جایگاه والایی داشته اند. بسیاری از مباحث در آثار افلاطون و ارسطو به چیستی جامعه ی عادل، فرد عادل، چگونگی تربیت انسان عادل و چگونگی تشکیل جامعه عادل اختصاص یافته است. در اخلاق اسلامی نیز عدالت جایگاهی ممتاز دارد. خداوند در قرآن کریم همه را به عدل فرا می خواند: إِنَّ اللهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الإِحْسَانِ وَ إِیتَاء ذِی الْقُرْبَی وَ یَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاء وَ الْمُنکَرِ وَ الْبَغْيِ یَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ؛ در حقیقت، خدا به دادگری و نیکوکاری و بخشش به خویشاوندان فرمان می دهد و از کار زشت و ناپسند و ستم باز می دارد. به شما اندرز می دهد، باشد که پند گیرید. به ویژه پیامبر (ص) را به رعایت عدالت میان مردم دستور می دهد: وَ قُلْ آمَنتُ بِمَا أَنزَلَ اللهُ مِن کِتَابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَیْنَکُمُ؛ و بگو: «به هر کتابی که خدا نازل کرده است ایمان آوردم و مأمور شدم که میان شما عدالت کنم.» در آیاتی دیگر، خداوند به مؤمنان دستور می دهد پیوسته و در هر شرایطی عدالت را رعایت کنند: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ کُونُواْ قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاء لِلهِ وَ لَوْ عَلَی أَنفُسِکُمْ أَوِ الْوَالِدَیْنِ وَالاَقْرَبِینَ إِن یَکُنْ غَنِیًّا أَوْ فَقَیرًا فَاللهُ أَوْلَی بِهِمَا فَلاَ تَتَّبِعُواْ الْهَوَی أَن تَعْدِلُواْ وَ إِن تَلْوُواْ أَوْ تُعْرِضُواْ فَإِنَّ اللهَ کَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرًا؛ ای کسانی که ایمان آورده اید، پیوسته به عدالت قیام کنید و برای خدا گواهی دهید، هر چند به زیان خودتان یا [به زیان] پدر و مادر و خویشاوندان [شما] باشد. اگر [یکی از دو طرفِ دعوا] توانگر یا نیازمند باشد، باز خدا به آن دو [از شما] سزاوارتر است؛ پس، از پیِ هوس نروید که [در نتیجه از حق] عدول کنید. و اگر به انحراف گرایید یا اعراض نمایید، قطعاً خدا به آنچه انجام می دهید آگاه است. در آیه ای دیگر چنین امر می کند: إِنَّ اللهَ یَأْمُرُ کُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَی أَهْلِهَا وَإِذَا حَکَمْتُم بَیْنَ النَّاسِ أَن تَحْکُمُواْ بِالْعَدْلِ إِنَّ اللهَ نِعِمَّا یَعِظُکُم بِهِ إِنَّ اللهَ کَانَ سَمِیعاً بَصِیرًا؛ خدا به شما فرمان می دهد که سپرده ها را به صاحبان آنها ردّ کنید؛ و چون میان مردم داوری می کنید، به عدالت داوری کنید. در حقیقت، نیکو چیزی است که خدا شما را به آن پند می دهد. همانا خداوند شنوای بیناست. در روایات نیز بر صفت عدالت بسیار تأکید شده است؛ آن گونه که پیامبر (ص) در سفارش به امیر المؤمنین می فرماید: ای علی! سرور رفتارها سه خصلت است: انصاف با مردم و مساوات با برادر دینی خود برای رضای خداوند و یاد خداوند در هر حال. در این روایت، رعایت عدل و انصاف جزئی از حقیقت ایمان به شمار آمده است. امیر المؤمنین (ع) درباره ی عدل می فرماید: عدل رأس ایمان و مجمع نیکی ها و برترین مراتب ایمان است. عدل بهترین خوی است. در روایتی دیگر می خوانیم: ابو مالک از امام سجاد (ع) پرسید: همه ی شرایع دین اسلام کدام است؟ امام (ع) فرمود: «سخن به حق گفتن و داوری به عدالت کردن و وفای به عهد کردن.» امام باقر (ع) نیز در روایتی می فرماید: کسی که با نیازمندان مواسات کند و با مردم به انصاف رفتار کند، حقیقتاً مؤمن است.

از صفحات دیگر نیز دیدن نمایید

بعدی

قبلی

مطالب پیشنهادی